• juli 8, 2020
  • jessikavanderwerf
  • 0

Bewegen versus bedrust: leidt actieve revalidatie naar beter herstel?

Door: Jiska Kempen – Product specialist Motion Analysis Lode

De laatste jaren hoor je steeds vaker de uitspraak “Zitten is het nieuwe roken”. Maar hoe zit dat eigenlijk met bewegen als je ziek of herstellende bent? Is dat zonder meer goed? Of ligt dat veel genuanceerder? En wanneer begin je dan en met welke intensiteit?

Bewegen is al jaren een belangrijk thema bij verschillende Nederlandse organisaties. Ook in het bedrijf waar ik werk is bewegen een belangrijk speerpunt. Niet alleen op het gebied van de gezonde mens, maar ook binnen de revalidatie waar mensen herstellen van verschillende aandoeningen.

Grote diversiteit aan beweegprogramma’s

Sinds 1998 geldt in Nederland de Nederlandse Norm Gezond Bewegen [Beweegrichtlijnen 2017, Gezondheidsraad]. In onderzoeken is een groot aantal gunstige effecten gevonden die benadrukken dat regelmatige lichaamsbeweging gezond is voor alle leeftijdsgroepen. Deze richtlijnen zijn bedoeld om te generaliseren en zijn toepasbaar op een groot gedeelte van bevolking. Dit geldt over het algemeen niet voor de resultaten die gevonden worden bij onderzoeken naar bewegen voor een ziekenhuisopname of tijdens het herstel erna. Deze gelden specifiek voor de aandoening waarbij het betreffende onderzoek is gedaan.

Dit betekent dus dat er heel veel onderzoek nodig is om te bepalen welke vorm en intensiteit van bewegen goed is voor patiënten passend bij de aandoening die ze hebben. Maar leidt dit dan ook tot allerlei verschillende beweegprogramma’s en hoe wenselijk is dat?

Dát beweging bijdraagt aan het herstel is in Nederland al in een aantal gevallen aangetoond:

  •  Er zijn veelbelovende resultaten gevonden bij orthopedische operaties;
  • Bij verschillende vormen van kanker is aangetoond dat bewegen een positief effect heeft op het herstel en het risico op complicaties verkleint;
  • Op de Intensive Care, de laatste maanden veelvuldig in het nieuws geweest, wordt al langer onderzoek gedaan of en hoe bewegen kan bijdragen aan het herstel en verlagen van het risico op complicaties.

Van bedrust naar bewegen bij orthopedie: dat vergt nogal wat

Nog niet zo heel lang geleden werd na de meeste orthopedische operaties aangeraden het betreffende gewricht voor een bepaalde periode niet of zo min mogelijk te belasten. Terwijl tegelijkertijd bedrust en inactiviteit schadelijk is voor patiënten, voornamelijk voor ouderen en kwetsbare patiënten. Literatuur laat zien dat een vroege start van de postoperatieve actieve revalidatie, een positieve bijdrage heeft als tegenwicht van hospitalisatie en fysieke inactiviteit [bron onder andere G. van der Sluis e.a.]. Maar dit vraagt niet alleen meer van de patiënt, ook de hele zorgstructuur van een ziekenhuis moet geherstructureerd worden om deze “andere” zorg te bieden. Is daar nog ruimte voor in de toch al zo belaste zorg?

Better in, Better out: zo fit mogelijk een operatie in gaan

Ook in de revalidatiezorg voor patiënten met kanker heeft er in de laatste jaren een verschuiving plaats gevonden van passief naar actief revalideren. Vanaf de zijkant heb ik een kijkje gehad in het Better in, Better out project. Een landelijk project waar wordt gekeken naar de effecten van actieve pre-revalidatie, dus nog een stapje eerder [bron onder andere B.C. Bongers e.a.]. In dit project wordt voor een aantal vormen van kanker waarbij zware operaties nodig zijn onderzoek gedaan wat het oplevert om zo “fit” mogelijk een operatie in te gaan. Ingegeven door het feit dat liggen leidt tot 1-1.5% verlies van spiermassa per dag en dat deconditionering en functieverlies tot meer postoperatieve complicaties leidt.

Gebleken is dat met een bepaalde fitheid een dergelijke operatie in gaan, leidt tot minder complicaties en een beter herstel. Naast actieve pre-revalidatie zijn er ook wetenschappelijke onderbouwingen voor lichamelijke activiteit tijdens en na de behandeling van kanker. Er zijn effecten gevonden op de mate van vermoeidheid, angst en depressie en het draagt bij aan een betere fysieke gesteldheid en kwaliteit van leven.

Inactiviteit tijdens een langdurige IC opname, zoals bij Covid-19

De laatste maanden is de Intensive Care (IC) veelvuldig in het nieuws geweest vanwege Covid-19. Van deze patiëntgroep is duidelijk geworden dat er vaak sprake is van langdurig verblijf op de IC. De patiënten moeten dus niet alleen van de ziekte herstellen, maar ook van een lange periode van inactiviteit. Op de IC wordt al langer gekeken naar de mogelijkheden en effecten van vroegtijdig bewegen.

De langdurige mate van bedrust en fysieke inactiviteit lijken ervoor te zorgen dat patiënten die van de IC komen lang klachten houden.

Er is groeiend bewijs dat vroege fysiotherapeutische behandeling, zoals mobilisatie en stimulatie van activiteit positieve invloed heeft op fysieke stoornissen [bron onder andere J. Sommers e.a.], van der Schaaf]. Maar dit levert ook weer uitdagingen op, want de diversiteit aan IC-patiënten en alle onderliggende problematieken vraagt waarschijnlijk zeer goed op de patiënt afgestemde beweegprogramma’s voor het optimale resultaat.

Actieve revalidatie: een positieve ontwikkeling! Maar zijn we er klaar voor?

Drie mooie voorbeelden waarin naar voren komt dat actieve revalidatie positief bijdraagt aan het herstel. Een heel ander uitgangspunt dan eerst goed uitzieken en herstellen voordat men gaat werken aan het fysieke herstel.

Maar er zijn denk ik ook nog veel uitdagingen te gaan, zoals: bij welke aandoeningen leidt actieve revalidatie tot een positief herstel, wanneer moet men beginnen met actieve revalidatie? Met welke intensiteit? Want hoe belangrijk bewegen ook is, het blijft balanceren op de rand tussen revalideren en overbelasting. En je wilt niet dat overbelasting leidt tot complicaties of een verminderd herstel. En is het realistisch om te denken dat het zorgstelsel al deze op maat gemaakte beweegprogramma’s kan faciliteren?

Ik ben benieuwd hoe jullie er tegen aankijken. Zeker nu met de actualiteiten omtrent Covid-19 en het beroep dat dit doet op de zorg. Hiervoor wil ik jullie ook wijzen op de LinkedIn groep: Covid-19 Rehabilitation Knowledge Sharing & Networking Group waar actief de discussie en het gesprek wordt aangegaan.